Wąskotorowa kolej wojskowa Poznań-Biedrusko

Tama Garbarska -> Szeląg -> Naramowice -> Umultowo -> Radojewo -> Obóz Ćwiczeń Biedrusko
3. Pułk Wojsk Kolejowych | Fort Winiary | stacja Cytadela | Brama Polna | poligon Biedrusko
wąskotorowa kolejka wojskowa Ogrody-Ławica

Szlak kolejki wojskowej do Biedruska: od ładowni przy stacji Tama Garbarska, przez Aleję Szelągowską, i dalej w kierunku Radojewa, wschodnią stroną ul. Naramowickiej... Mapy z lat 20. XX w. za: Polona.

Wojskowa linia kolejowa, zbudowana przez 3. Pułk Wojsk Kolejowych, stacjonujący w Forcie Winiary (Cytadela), uroczyście otwarta latem 1923 r. Służyła przede wszystkim przewozowi wojska oraz zaopatrzenia do Biedruska.

Ponad siedemnastokilometrowa trasa rozpoczynała bieg od stacji Tama Garbarska (położonej u stóp Cytadeli). Przejazd przy sprzyjających warunkach zajmował ok. półtorej godziny. Przystanki – wykorzystywane również przez cywilów do przewozu towarów, rzadziej w celach komunikacyjnych – zlokalizowano na Szelągu, w Naramowicach, Umultowie, Nowej Wsi oraz w Radojewie. Linia obsługiwana była przez tabor wąskotorowy: austriackie parowozy Henschel IIIRc o prześwicie 600 mm oraz wagony typu HF (skrót od niem. Heeresfeldbahn – zestawy takie, jako niemieckie polowe „lokomotywy brygadowe”, użytkowano podczas I wojny światowej).

Z powodu zagrożenia pożarowego, jakie dla mijanych siedlisk i gospodarstw stwarzał parowóz ciągnący skład, a także skutkiem rozwoju alternatywnej trakcji normalnotorowej, ułatwiającej zaopatrywanie Obozu Ćwiczeń DOK VII w Biedrusku, linia łącząca Tamę Garbarską z poligonem istniała stosunkowo krótko. Najpewniej została zlikwidowana podczas przebudowy Alei Szelągowskiej; niwelację poziomu gruntu oraz prace brukarskie przeprowadzono tu jeszcze przed Pewuką. W latach 30. XX w. trasy już nie oznaczano na planach. Być może parowozy i wagony przeniesiono do obsługi innych połączeń wąskotorowych, istniejących w tym czasie w Poznaniu, np. kolejki wojskowej 3. Pułku Lotniczego, umożliwiającej podróż z Ogrodów (ul. Dąbrowskiego) na lotnisko Ławica?

Zaplecze techniczne 3. Pułku Wojsk Kolejowych znajdowało się na terenie Fortu Winiary (stacja „Cytadela”). Dla ułatwienia aprowizacji stacjonującego tam wojska, przygotowano połączenie kolejowe pomiędzy Cytadelą a ładownią Tama Garbarska. Wjazd na teren Cytadeli odbywał się przez Bramę Polną, przebitą w północnym froncie bojowym fortu. Zaplanowaną z rozmachem infrastrukturę kolejową znacznie zredukowano na etapie realizacji projektu.

PORÓWNAJ:

Uroczystość otwarcia i poświęcenia linii kolejowej Poznań-Biedrusko, zbudowanej przez 3. Pułk Wojsk Kolejowych; 1923 r. Oczekiwanie na przybycie dowódcy Okręgu Korpusu nr VII, generała Kazimierza Raszewskiego. Źródło/sygnatura: CYRYL_61_13_13_2379_0007_1.
Przecięcie wstęgi w czasie uroczystości otwarcia linii kolejowej Poznań-Biedrusko, zbudowanej przez 3. Pułk Wojsk Kolejowych; 1923 r. Wstęgę przecina dowódca Okręgu Korpusu nr VII, gen. Kazimierz Raszewski, po prawej stoi płk Edmund Pedenkowski, po lewej stoi kpt. Filipowski. Źródło/sygnatura: CYRYL_61_13_13_2379_0008_1.
"Żołnierz Wielkopolski", 10.08.1923, nr 17, s. 1.
"Żołnierz Wielkopolski", 10.08.1923, nr 17, s. 2.
"Żołnierz Wielkopolski", 10.08.1923, nr 17, s. 3.
"Żołnierz Wielkopolski", 10.08.1923, nr 17, s. 13.
"Przewodnik Katolicki", 19.08.1923, nr 33, s. 8.
Ulica Naramowicka na wysokości parku Kosynierów; widok ku północy. Stary bruk odsłonięto podczas prac budowlanych nad połączeniem tramwajowym na Naramowice. Po prawej najprawdopodobniej widoczne starotorze kolei do Biedruska. Fot. J. Brodziak; 2021 r.
"Dziennik Poznański", 03.08.1923, nr 174, s. 5.
"Przegląd Poranny", 29.09.1923, nr 268, s. 3.
"Postęp", 05.07.1924, nr 153, s. 5.
"Kurier Poznański", 31.05.1926, nr 246, s. 6.
"Kurier Poznański", 22.07.1923, nr 164, s. 6.
"Kurier Poznański", 04.10.1923, nr 226, s. 7.
"Żołnierz Wielkopolski", 11.09.1923, nr 20, s. 13.
Dokument ze zb. APP via Wikipedia.
"Orędownik Urzędowy Powiatu Wschodnio-Poznańskiego", 1924, nr 2, s. 1.
Stacja "Cytadela": 3. Pułk wojsk kolejowych i jego zaplecze techniczne w forcie winiary
Plan rozbudowy infrastruktury i zaplecza technicznego wojsk kolejowych. W ograniczonym zakresie zrealizowano połączenie (linią wąskotorową) Fortu Winiary i ładowni Tama Garbarska. Źródło: walkowiak.pl.
Na teren Fortu Winiary kolejka wjeżdżała przez Bramę Polną. Na zdjęciu (ze zb. Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości w Poznaniu via twierdza.poznan.pl): żołnierze 3. Pułku Wojsk Kolejowych przy austriackim parowozie Henschel IIIRc.
Brama Polna. Źródło: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Fortyfikacji via fb/Fort Winiary - Rewitalizacja.
"Żołnierz Wielkopolski", 01.10.1924, nr 28, s. 5.
Wąskotorowa Kolejka wojskowa ogrody-ławica
"Dziennik Poznański", 05.10.1924, nr 231, s. 3.
"Kurier Poznański", 29.06.1922, nr 146, s. 9.
"Dziennik Poznański", 03.05.1925, nr 103, s.19.
"Kurier Poznański", 24.06.1926, nr 285, s. 2.
"Kurier Poznański", 22.07.1926, nr 331, s. 3.
"Kurier Poznański", 20.09.1926, nr 434, s. 6.
error: Nie kopiuj, udostępnij! Dzięki!
Skip to content