Przewrót majowy 1926: lista poległych żołnierzy DOK VII w Poznaniu
Żołnierzom Wojska Polskiego poległym w walkach w dniach 12-14 maja 1926 r. w Warszawie
„W jedną ziemię wsiąkła krew nasza, ziemię jednym i drugim jednakowo drogą, przez obie strony jednakowo umiłowaną”.
straty cywilne
Józef Piłsudski | Kazimierz Sosnkowski | Mieczysław Więckowski
bunt | rebelia | rokosz | wojna domowa | wypadki majowe | przewrót majowy | rewolucja majowa
Według oficjalnych danych, podczas zamachu stanu dokonanego przez marszałka Józefa Piłsudskiego i wierne mu oddziały Wojska Polskiego w maju 1926 r. poległo 215 żołnierzy i 164 cywilów. Zarejestrowano też rannych – pośród wojska: 606; pośród cywilów: 314. Łącznie potwierdzono niemal 380 zabitych (nie licząc późniejszych honorowych samobójstw pośród żołnierzy) oraz ok. 1000 rannych; uważa się, iż straty pośród ludności cywilnej faktycznie były większe, niż podawano… Wykaz imienny strat w ludziach w czasie od dnia 12 do 15 V 1926 r., opracowany w Warszawie, datowany na 1 czerwca 1926 r., będący częścią przechowywanej w Archiwum Józefa Piłsudskiego w Ameryce kolekcji Komisja Likwidacyjna Generała Lucjana Żeligowskiego (teczka: 701/4/16), podaje liczbę 32 zabitych* oraz 97 rannych żołnierzy oddziałów podlegających Dowództwu Okręgu Korpusu nr VII w Poznaniu:
- 57 pp: 11 poległych, 32 rannych;
- 58 pp: 13 poległych, 39 rannych;
- 68 pp: 6 poległych, 18 rannych;
- 17 pu: 1 poległy, 3 rannych;
- 7 dak: 1 poległy, 5 rannych.
Wspólny pogrzeb ofiar na koszt państwa odbył się 17 maja na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, gdzie pochowano 192 osoby (głównie szeregowych żołnierzy i podoficerów oraz cywilów) w dwóch wspólnych mogiłach i grobach indywidualnych. Zidentyfikowane ciała poległych oficerów i cywilów wydawano rodzinom, stąd groby ofiar z okresu przewrotu majowego istnieją także na innych warszawskich cmentarzach (Cmentarz Bródnowski, cmentarz żydowski) oraz poza stolicą (m.in. Kutno, Lublin, Kraków). Jeszcze w okresie międzywojennym szczątki niektórych ofiar ekshumowano i relokowano.
Mogiły ziemne odarniowano i posadowiono na nich drewniane krzyże. Na części mogił rodziny wzniosły pomniki nagrobne – te przetrwały do dziś, jednak większość grobów na Wojskowych Powązkach została zniwelowana w roku 1961 (niektóre źródła podają datę: 1971) decyzją ówczesnych władz garnizonu warszawskiego; zwolnione miejsca przeznaczono do powtórnego wykorzystania (por. treść interpelacji poselskich niżej).
Mogiły ziemne odarniowano i posadowiono na nich drewniane krzyże. Na części mogił rodziny wzniosły pomniki nagrobne – te przetrwały do dziś, jednak większość grobów na Wojskowych Powązkach została zniwelowana w roku 1961 (niektóre źródła podają datę: 1971) decyzją ówczesnych władz garnizonu warszawskiego; zwolnione miejsca przeznaczono do powtórnego wykorzystania (por. treść interpelacji poselskich niżej).
Z notki prasowej opublikowanej 20 lipca 1926 r. przez „Dziennik Poznański” wynika, iż dzień wcześniej w ówczesnym kościele garnizonowym odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej poległych żołnierzy „pułków poznańskich”. Relacja ta jest jak dotąd jedynym świadectwem istnienia w Poznaniu tablicy pamiątkowej z roku 1926; jej dalsze losy pozostają nieustalone…
_________
* Taką samą liczbę zabitych żołnierzy z Poznania podaje A. Garlicki – por. tegoż „Przewrót majowy”, Warszawa 1987, tabela na s. 387: 57 pp – 13 poległych; 58 pp – 13 poległych; 68 pp – 4 poległych; 7 dak – 1 poległy; 17 pu – 1 poległy (razem: 32 poległych). Z. Dworecki liczbę tę zaniża – por. tegoż „Poznańskie i Piłsudski”, Poznań 2008, s. 219, przypis nr 29: „(…) Straty poniesione podczas walk przez oddziały poznańskie wynosiły: 27 zabitych podoficerów i szeregowych oraz rannych 10 oficerów, 80 podoficerów i szeregowych”.
- Ofiary krwawych walk, [w:] „Kurier Poranny”, 14.05.1926, nr 132, s. 3. Dostęp: Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Warszawskiego.
- Ofiary walk w drugiej dobie, [w:] „Kurier Poranny”, 15.05.1926, nr 133, s. 4. Dostęp: Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Warszawskiego.
- Trzecia lista zabitych i rannych, [w:] „Kurier Poranny”, 16.05.1926, nr 134, s. 4. Dostęp: Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Warszawskiego.
- Lista zabitych i rannych w czasie rebelji Piłsudskiego w Warszawie, [w:] „Kurier Poznański”, 21.05.1926, nr 231, s. 11-13. Dostęp: Polona.
_________
- Interpelacja poselska nr 1316 w sprawie grobów wojskowych poległych w zamachu majowym 1926 r. (IV kadencja Sejmu RP, 2002 r.).
- Interpelacja poselska nr 8946 w sprawie opieki nad grobami poległych w czasie zamachu majowego w 1926 r. (V kadencja Sejmu RP, 2007 r.).
Oprac.: Jan Gruszka, Piotr Kotecki, Paweł Skrzypalik
- Ajnenkiel A., Od rządów ludowych do przewrotu majowego. Zarys dziejów politycznych Polski 1918-1926, Warszawa 1986.
- Ajnenkiel A., Polska po przewrocie majowym. Zarys dziejów politycznych Polski 1926-1939, Warszawa 1980.
- Bojan-Błażewicz W., Przewrót majowy w Polsce, New York 1926. Dostęp: Polona.
- Chwalba A., Maj 1926. Zamach, którego miało nie być, Wołowiec 1926.
- Czubiński A., Przewrót majowy 1926 roku, Warszawa 1989. Dostęp: Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa.
- Dnie przełomu. Kilkadziesiąt fotografij, 1926. Dostęp: Polona.
- Dokumenty Chwili I. 12 do 16 maja 1926 r. w Warszawie. Przebieg tragicznych wypadków na podstawie komunikatów oficyalnych, prasy i spostrzeżeń świadków, Warszawa 1926. Dostęp: Polona.
- Dokumenty Chwili II. Od Belwederu do Zamku. Oświetlenie wypadków majowych w organach prasy wszystkich kierunków. Enuncjacje, wywiady, listy. Zgromadzenie Narodowe i wybór Prezydenta, Warszawa 1927. Dostęp: Polona.
- Dworecki Z., Poznań i poznaniacy w latach Drugiej Rzeczypospolitej 1918-1939, Poznań 1994.
- Dworecki Z., Poznańskie i Piłsudski, Poznań 2008.
- Garlicki A., Józef Piłsudski 1867-1935, Kraków 2012.
- Garlicki A., Od maja do Brześcia, Warszawa 1986.
- Garlicki A., Przewrót majowy, Warszawa 1987.
- Kawalec K., Przewrót majowy 1926 r. – z perspektywy stulecia (11.05.2026). Dostęp: Przystanek Historia IPN.
- Kloc K., Zamach majowy Józefa Piłsudskiego – okoliczności (12.05.2016). Dostęp: Histmag.org.
- Korczyński P., Przewrót majowy (12.05.2022). Dostęp: Polska Zbrojna.
- Kruszyński B., Garnizon poznański na odsiecz Radzie Ministrów i Prezydentowi RP w czasie przewrotu majowego w 1926 roku, [w:] „Kronika Miasta Poznania”, nr 1/2012, Poznań – Warszawa, wspólna sprawa. Dostęp: Academia.edu.
- Leszkowicz T., Rocznica zamachu majowego: polityka i ofiary (12.05.2024). Dostęp: Histmag.org.
- O przewrocie majowym 1926. Opinie świadków i uczestników. Andrzej Wierzbicki, Stanisław Haller, Jan Rzepecki, wstęp i wybór E. Kozłowski, Warszawa 1984.
- Przewrót majowy 1926. Co się wydarzyło w Polsce przed stu laty, „Polityka”, seria: Pomocnik Historyczny, nr 2/2026.
- Przewrót majowy 1926 w relacjach i dokumentach, wstęp i wybór E. Kozłowski, Warszawa 1987.
- Przewrót majowy 1926 r. w relacjach świadków i uczestników. Materiały Instytutu Józefa Piłsudskiego, pod red. A. Adamczyka, Londyn 2003.
- Rzewuski P., Zamach majowy w „Kurierze Poznańskim” (15.05.2013). Dostęp: Histmag.org.
- Suleja W., Józef Piłsudski, Wrocław-Warszawa-Kraków 2005.
- Suleja W., Przewrót majowy – co się wydarzyło w Warszawie w dniach 12–15 maja 1926 r. (19.01.2019 r.). Dostęp: Przystanek Historia IPN.
- Witkowski Cz., Majowy zamach stanu. Wojskowy rokosz Piłsudskiego, Warszawa 2016.
- Wołos M., Józef Piłsudski. Rzecz o nieprzeciętności, Kraków 2025.
- Wójcik Z., Józef Piłsudski (1867-1935). Biografia, Warszawa 2006.
- Zamach stanu Józefa Piłsudskiego 1926 roku, pod red. M. Siomy, Lublin 2007.
NETOGRAFIA:
- Infografika IPN „Przewrót majowy 1926”. Dostęp: Instytut Pamięci Narodowej.
- Józef Piłsudski Institute of America.
- Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.
- Przewrót majowy i jego konsekwencje. Dostęp: Zintegrowana Platforma Edukacyjna.
- Przewrót majowy. „Rząd kontra społeczeństwo” czy „Piłsudski przeciwko prawu”. Dostęp: Polska Niepodległa.
- Szlak Pamięci na Powązkach Wojskowych: groby ofiar przewrotu majowego 1926 r.
- Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Warszawie: wyszukiwarka grobów.
1926: lista ofiar DOK VII w Poznaniu
Lista żołnierzy służących w jednostkach podległych Dowództwu Okręgu Korpusu nr VII w Poznaniu, poległych w walkach prowadzonych w Warszawie podczas zamachu stanu w dniach 12-15 maja 1926 r.Opracował: Piotr Kotecki na podstawie materiałów Komisji Likwidacyjnej Generała Lucjana Żeligowskiego: „Spis imienny poległych i rannych w walkach podczas przewrotu majowego”, 1926 r. via Józef Piłsudski Institute of America.
| NAZWISKO, IMIĘ | STOPIEŃ | JEDNOSTKA WOJSKOWA | UWAGI |
|---|---|---|---|
| Adamczewski, Stefan | kapral | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Aksamski, Franciszek | szeregowy | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Antkowiak, Wincenty | kapral | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Bartków, Tymko | szeregowy | 68 pp | |
| Błaszczak, Sylwester | plutonowy | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Bryk, Piotr | szeregowy | 57 pp | |
| Dworak, Wiktor | starszy szeregowy | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Dworniczak, Walenty | szeregowy | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Gawroński, Jan | szeregowy | 68 pp | |
| Gramsz, Stanisław | szeregowy | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Jańczak, Walenty | sierżant | 57 pp | IV.47. cm. wojsk. |
| Kaźmierczak, Kazimierz | szeregowy | 68 pp | |
| Kiczor, Stanisław | szeregowy | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Kufel, Zygmunt | plutonowy | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Moszkiewicz, Jan | szeregowy | 57 pp | wydano gminie |
| Myślewski, Marian | szeregowy | 57 pp | |
| Pietraszyk, Edmund | szeregowy | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Pluskota, Michał | szeregowy | 57 pp | |
| Ratajczak, Aleksander | szeregowy | 57 pp | IV.1. cm. wojsk. |
| Reis, Wawrzyniec | szeregowy | 57 pp | IV.2. cm. wojsk. |
| Rutkowski, Józef | sierżant | 57 pp | |
| Saterski, Michał | plutonowy | 57 pp | IV.23. cm. wojsk. |
| Stachowiak, Wincenty | kapral | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Suchocki, Jan | sierżant | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Sztul, Franciszek | szeregowy | 57 pp | |
| Tatarek, Ludwik | ułan | 17 puł | |
| Terlecki, Jan | bombardier | 7 dak | |
| Trzaskawa, Stefan | szeregowy | 68 pp | |
| Wachowski, Antoni | szeregowy | 57 pp | IV.55. cm. wojsk. |
| Weglewski, Józef | starszy sierżant | 58 pp | cmentarz wojskowy |
| Zawodny, Stanisław | plutonowy zawodowy | 68 pp | |
| Żyła, Stefan | szeregowy | 68 pp |
NEKROLOGIA
UPAMIĘTNIENIE
