Cmentarz przykościelny św. Mikołaja w Poznaniu; Zagórze

Otoczony murem, częściowo zniszczony kościół św. Mikołaja na Zagórzu, widziany od południa, ok. 1795 r. Gwasz K. Albertiego w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu. Źródło: M. Warkoczewska, "Widoki starego Poznania. Źródła ikonograficzne do zabudowy miasta z wieków XVII-XIX", Poznań 1960, ryc. 42, s. 196.

Cmentarz przy kolegiacie pw. św. Mikołaja na Zagórzu użytkowany był w czasach nowożytnych. Został zlikwidowany skutkiem pruskich rozporządzeń sanitarnych na początku XIX w.
Krajobraz Zagórza był wielokrotnie przekształcany; po rozbiórce świątyni splantowano Wzgórze Kapitulne, a w południowej części wyspy wybudowano Fort Radziwiłła – element poznańskich fortyfikacji poligonalnych. 

Podczas wizytacji w 1779 r. ks. Józef Rogaliński zanotował: „Cmentarz otoczony jest solidnym, dobrym murem i prowadzą do niego trzy bramki bez wrót i zamknięcia, lecz z kratkami żelaznymi, aby nie wchodziły tam zwierzęta. Targi i handel nie zwykły się w tym miejscu odbywać. Miejsce na kości jest z muru solidnego zbudowane na cmentarzu, sklepione, pokryte dachówką, w dobrym stanie. W kościele są trzy sklepione, podziemne krypty do chowania zmarłych. Mauzolea z ciosów kamiennych są dwa, jedno w kościele pod chórem, drugie na cmentarzu, przylegające do muru kościoła”.

Dwukrotnie w XX wieku, przy ul. Wieżowej ujawniono relikty cmentarzyska. Po raz pierwszy w roku 1961, kiedy podczas zakładania sieci wodno-kanalizacyjnej dla osiedla w południowej części Zagórza, przypadkowo trafiono na kilkadziesiąt pochówków szkieletowych, najprawdopodobniej z okresu od XII do XIV w. bądź z czasów jeszcze późniejszych. Następne, liczne szczątki (być może było to ossuarium?) odkryto w latach 1999-2000, przy nadzorach instalacji komunalnych; był to kolejny, być może peryferyjny fragment tego samego cmentarzyska. Uznano, iż są to pozostałości cmentarza przykościelnego, jednak nie udało się wówczas precyzyjnie wskazać w terenie pozostałości kościoła św. Mikołaja. Przyjmuje się, iż kolegiata zlokalizowana była w bliskim sąsiedztwie Arcybiskupiego Seminarium Duchownego.

PORÓWNAJ:

KOŚCIOŁY FILIALNE WRAZ Z CMENTARZAMI: pw. św. Sebastiana (Piotrowo); pw. św. Barbary (Chwaliszewo).

J. Łukaszewicz, "Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej", t. I, Poznań 1858, s. 62-63 oraz 67. Dostęp: WBC.
Źródło: KMP, 2003, nr 1, s. 65.
Fragment planu Poznania z roku 1785 (kopia z 1926 r.). Oznaczono dawne, prawobrzeżne cmentarze przykościelne: czerwoną strzałką wskazano św. Rocha na Miasteczku; kolorem żółtym - św. Sebastiana (Piotrowo); kolorem zielonym - św. Mikołaja (Zagórze); kolorem niebieskim - św. Barbarę i św. Wawrzyńca na Chwaliszewie. Źródło: APP via CYRYL_15_0_1_2_0019.
Widok Poznania od południowego wschodu; 1747 r. Część większej kompozycji malarskiej, sygnowanej: Wentz Graff R. W. Obraz spłonął wraz z kościołem św. Rocha. Na pierwszym planie - Miasteczko. Dalej: św. Sebastian w Piotrowie i św. Mikołaj na Zagórzu. Źródło: M. Warkoczewska, "Widoki starego Poznania. Źródła ikonograficzne do zabudowy miasta z wieków XVII-XIX", Poznań 1960, ryc. 10, s. 152.
Kościół św. Mikołaja na Zagórzu, ilustracja ze zb. Muzeum Narodowego w Poznaniu via fb/Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu.
error: Nie kopiuj, udostępnij! Dzięki!
Skip to content