Wiejski cmentarz ewangelicki przy ul. Jarosławskiej; obecnie cmentarz rzymskokatolickiej par. pw. Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej w Krzesinach (niem. Kreising)

Fragment kolejnego wydania niemieckiej mapy topograficznej [Messtichblatt, 3667 (alt. 1997) Posen (Süd)] z roku 1890, poprawionej w 1911 r. Kolorem zielonym wskazano cmentarz ewangelicki. "Khf" oznacza "cmentarz" (od niem. Kirchhof). Żółtymi okręgami oznaczono okoliczne świątki (krzyże i kapliczki). Za: igrek.amzp.pl.

Wiejski cmentarz ewangelicki położony przy ul. Jarosławskiej w Poznaniu. Wykorzystywany przez kolonistów niemieckich – głównie rolników sprowadzonych z Westfalii – osiedlanych tu na początku XX w. przez Królewską Komisję Osadniczą, po parcelacji gruntów w Krzesinach i Pokrzywnie.

Osadnicy należeli do ewangelickiej parafii w Starołęce (Luisenhain), jednak to w Krzesinach w 1912 r. stanął należący do tej wspólnoty drewniany kościół (wcześniej element wzorcowej wioski osadniczej, pokazywanej w ramach Wystawy Wschodnioniemieckiej z 1911 r.).

W Krzesinach, a także opodal siedlisk w Sypniewie i Piotrowie funkcjonowały niemieckie nazistowskie obozy dla robotników przymusowych. Najstarsi mieszkańcy wspominają rosyjskich jeńców oraz  polskich robotników fabryki Focke-Wulfa. Wiosną 1941 r. do Kreising przybyły transporty z łódzkiego getta; rok później dołączyli więźniowie z obozu Spiegelberg. Żydów z Polski, Niemiec czy Belgii skierowano do budowy autostrady, lotniska oraz fabryki samolotów. Padłych z wycieńczenia grzebano na pobliskich cmentarzach w Głuszynie i Krzesinach… Wczesną jesienią 1943 r. obozy zlikwidowano; więźniów deportowano do Auschwitz-Birkenau.

Po 1945 r. groby krzesińskich protestantów zostały wchłonięte przez nowo utworzony cmentarz rzymskokatolickiej parafii pw. Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej w Poznaniu.
Stare kwatery ewangelickie uporządkowano i ogrodzono w poł. lat 70. XX w.

Oprac. Paweł Skrzypalik

PORÓWNAJ:

  1. „Kronika Miasta Poznania”, 1996, nr 2, Targi, jarmarki, MTP.
  2. „Kronika Miasta Poznania”, 2009, nr 4, Starołęka, Głuszyna, Krzesiny.
  3. Diefenbach M., Maćkowiak M., Praca przymusowa i autostrada między Frankfurtem nad Odrą a Poznaniem 1940-1945. Niemieckie nazistowskie obozy pracy dla Żydów, sowieckich jeńców wojennych, więźniów policyjnych i innych pracowników przymusowych wzdłuż budowanej Autostrady Rzeszy, Frankfurt (Oder) – Poznań 2017.
  4. Goszczyńska J., Majątki wielkopolskie. Miasto Poznań, seria „Dawne budownictwo folwarczne”, t. VIII, Szreniawa 2004.
  5. Jakóbczyk W., Kolonizatorzy i hakatyści, Poznań 1989.
  6. Jakóbczyk W., Pruska Komisja Osadnicza 1886-1919, Poznań 1976.
  7. Kiec O., Historia protestantyzmu w Poznaniu od XVI do XXI wieku, Poznań 2015.
  8. Kiec O., Protestantyzm w Poznańskiem 1815-1918, Warszawa 2001.
  9. Marciniak M., Krzesiński kościółek w stylu norweskim. Historia, miejsce kultu, zabytek, Poznań 2008.
  10. Sarbak Z., Mój świat czyli dawna i niedawna Starołęka, Minikowo i Marlewo. O wszystkich i niektórych sprawach, Poznań 2016.
  11. Staemmler J., Wspomnienia poznańskiego pastora, przekład i opracowanie O. Kiec, Poznań 2017.
  12. Szafran H., Miasto Poznań i okolica, Poznań 1959.
  13. Wilkaniec A., Stan zachowania i trwałość historycznych układów przestrzennych dawnych wsi i majątków w strukturze Poznania, Poznań 2018.
Fragment zdjęcia lotniczego z 1945 r.; cmentarz ewangelicki w Krzesinach wskazano kolorem jasnozielonym. Zdjęcie ze zbiorów NARA via Biografia Archeologii/archeo.edu.pl.
Neogotycki dwór (2. poł. XIX w.) zaadoptowany po 1900 roku na szkołę ewangelicką po parcelacji dawnego majątku - widok elewacji ogrodowej od strony północnej; na pierwszym planie - uczennice i nauczyciele szkoły; ok. 1909 r. Pocztówka ze zbiorów Wielkopolskiej Kolekcji Ikonograficznej/wieki.amu.edu.pl, sygnatura: Krzesiny-II-0002.
error: Nie kopiuj, udostępnij! Dzięki!
Skip to content