Fragment kolejnego wydania niemieckiej mapy topograficznej [Messtichblatt, 3567 (alt. 1929) Posen (Nord)] z roku 1890, unacześnionej w 1911 r. Kolorem zielonym oznaczono ewangelicki cmentarz rodowy von Treskowów w Radojewie. Kolorem żółtym wskazano okoliczne świątki (kapliczki i krzyże); za: igrek.amzp.pl.

Ewangelicki cmentarz rodowy, położony na terenie dworskiego parku, tzw. „rezerwatu” Kokoryczowe Wzgórze. Związany z familią von Treskow, osiadłą tu w czasach Prus Południowych, w posiadaniu której w XIX w. były okoliczne majątki (m.in. Owińska, Morasko, Biedrusko). Na początku XX w. protestanccy mieszkańcy Radojewa należeli do poznańskiej, staromiejskiej parafii świętokrzyskiej z kościołem na Grobli. Po 1908 r. opiekę duchową nad wiernymi oraz administrację nad okolicznymi cmentarzami przejęła nowo założona parafia ewangelicka w Morasku.

Park wraz z cmentarzem (obecnie jednym z najstarszych zachowanych na terenie Poznania) są okresowo porządkowane; stanowią swoistą atrakcję turystyczną. Pośród reliktów nagrobków odnaleźć można m.in. symboliczny grób Hermanna von Treskow (ur. 1872), internowanego we wrześniu 1939 r. i zastrzelonego przez polskich żołnierzy podczas ewakuacji na wschód. W 1992 r. Otto von Treskow (1909-1995), syn Hermanna, ufundował pamiątkowe tabliczki; do dziś zachowała się ta w języku polskim: „Przystań i uczcij w tym miejscu pamięć zmarłych i ofiar bezsensownych i niszczycielskich wojen”.

Na Kokoryczowym Wzgórzu pochowano też pruskiego oficera, Carla Wilhelma von Büntinga (1779-1860) oraz jego żonę Augustę (1786-1840). Ich córka, Antonie von Bünting poślubiła Heinricha von Treskowa; doczekali się 13 dzieci – na zdjęciu poniżej, żyjący jeszcze w 1900 r.: Erich, Arthur, Ernst, Heinrich, Richard, Otto i Franz von Treskow; za: treskowpage.com. 

W majątku von Treskowów, pod okiem swego ojca Andrzeja, pracował urodzony w Radojewie w 1860 r. Jan Kawecki, mój prapradziad. Kilka lat po ślubie Jana z Marianną Pruszyńską, w nieodległej Nowej Wsi (niem. Neudorf, Nowa Wieś Górna) w 1887 r. przyszła na świat moja prababka Michalina zamężna Skrzypalik. Pod koniec XIX w. rodzina osiadła w Wierzonce, która również wchodziła wówczas w skład wielkopolskich dóbr von Treskowów…

Oprac. Paweł Skrzypalik

PORÓWNAJ:

  1. Goszczyńska J., Majątki wielkopolskie. Miasto Poznań, seria „Dawne budownictwo folwarczne”, t. VIII, Szreniawa 2004.
  2. Jakóbczyk W., Kolonizatorzy i hakatyści, Poznań 1989.
  3. Jakóbczyk W., Pruska Komisja Osadnicza 1886-1919, Poznań 1976.
  4. Kiec O., Historia protestantyzmu w Poznaniu od XVI do XXI wieku, Poznań 2015.
  5. Kiec O., Protestantyzm w Poznańskiem 1815-1918, Warszawa 2001.
  6. Szafran H., Miasto Poznań i okolica, Poznań 1959.
  7. Wilkaniec A., Stan zachowania i trwałość historycznych układów przestrzennych dawnych wsi i majątków w strukturze Poznania, Poznań 2018.
Wieloobrazkowa kartka pocztowa z trzema widokami Radojewa: [1] Sztuczna ruina w parku przy Pałacu rodziny von Treskow; [2] Kaplica Jedenastu Braci (zwana też "pustelnią") nad stawem w parku; [3] Gospoda we wsi Radojewo. Źródło: wieki.amu.edu.pl; sygnatura: Wid-I-1619.
Gruss aus Radojewo! Czteroobrazkowa kartka pocztowa z widokami Radojewa; stempel: 1915 r.: [1] Romantyczna ruina w parku przy Pałacu rodziny von Treskow; [2] Pałac; [3] Dom zarządcy; [4] Gospoda. Źródło: aukcja internetowa.
Parowiec wycieczkowy "Nadburmistrz Witting" (największy statek pasażerski pływający po Warcie przed I wojną światową; zabierał na pokład 500 pasażerów!) kursował pomiędzy Puszczykowem, Poznaniem i Owińskami, podczas rejsu mijając "gotycką" ruinę w Radojewie. Źródło: pocztówka wystawiona na aukcji internetowej.
Ruina wieńcząca parkowe wzgórze opodal pałacu von Treskowów w Radojewie. Źródło: "Evangelisher Volkskalender", 1904, s. 80-81; dostęp: WBC.
W okresie międzywojennym dworski park wraz z romantyczną, "gotycką" ruiną były chętnie odwiedzane przez poznaniaków... Źródło: aukcja internetowa.
Nauczyciele Krajowego Zakładu dla Głuchoniemych w Poznaniu w czasie wycieczki do Radojewa; maj 1925 r. Źródło/sygnatura: CYRYL_17_0_15_1_0083.
Ponad głowami uczestników wycieczki - herb von Treskowów; sierpień 1928 r. Źródło: aukcja internetowa.
error: Nie kopiuj, udostępnij! Dzięki!
Skip to content