Grób wojenny Novizza Cittadiniego, włoskiego uczestnika Wielkiej Wojny i powstańca wielkopolskiego; Cmentarz Garnizonowy na stoku Cytadeli w Poznaniu

Delegacja 3. Pułku Lotniczego z dowódcą płk. Karasiem, przedstawiciele Towarzystwa Polonia-Italia z prezesem Konradem Kolszewskim oraz przedstawiciele kolonii włoskiej w Poznaniu na czele z dr. Stefaninim składają wieniec na grobie żołnierza włoskiego, uczestnika powstania wielkopolskiego 1918-1919, Novizzo Cittadiniego; listopad 1935 r. Źródło: NAC, sygnatura: 1-P-1317.

Na polskim Cmentarzu Garnizonowym, zajmującym znaczną część stoku poznańskiej Cytadeli, pośród licznych grobów wojennych z okresu powstania wielkopolskiego 1918-1919 i późniejszych walk o granice II RP, wyróżnia się mogiła Włocha, Novizza Cittadiniego. Ten urodzony 21 sierpnia 1898 r. w Giulianova, w prowincji Abruzja nad Adriatykiem weteran XI i XII bitwy (pod Caporetto) nad rzeką Isonzo (jako podoficer w składzie 10. kompanii 262. Pułku Piechoty Brygady „Elba” dostał się do niewoli niemieckiej; przebywał w obozie jenieckim w Strzelnie), był również uczestnikiem grudniowego zrywu niepodległościowego Wielkopolan. Zginął w skutek nieszczęśliwego wypadku z bronią 15 marca 1919 r. Pochowano go z honorami, w asyście licznie zebranych poznaniaków, manifestujących przyjaźń wobec państw Ententy, towarzysząc Cittadiniemu w ostatniej drodze.

Wokół mogiły Cittadiniego, począwszy od dnia tragicznej śmierci Włocha, narosło wiele nieporozumień. Poznańskie gazety codzienne powielały błędne informacje, myląc nazwisko weterana (najczęściej pisano: Vincenzo Cittagini), rodzaj wojsk do których należał (informowano, iż był lotnikiem!), czy przekłamując okoliczności jego śmierci… Piętrzyły się zagadki i nieścisłości, po latach utrwalone nawet w literaturze przedmiotu – naukowej i popularyzatorskiej. Dopiero niedawno, po wieloletnich zabiegach członków Stowarzyszenia Polonia-Italia, wspieranych przez włoskich regionalistów, udało się złożyć w całość życiorys Włocha.

Grób Cittadiniego znów – po ponad dekadzie* – wymaga pilnej rekonstrukcji i konserwacji; to dobra okazja, aby zadbać o pamięć o włoskim żołnierzu, weteranie Wielkiej Wojny i powstania wielkopolskiego. Jego ofiara wydała niespodziewane owoce – włosko-polską więź, wytrwale pielęgnowaną przez związanych z Poznaniem członków Stowarzyszenia Polonia-Italia.

_____________

* Por. Załącznik nr 3, pkt. 6 [w:] Aneks nr 1 z dnia 15 kwietnia 2011 r. do Porozumienia w sprawie powierzenia zadań dotyczących utrzymania grobów i cmentarzy wojennych zawartego w dniu 20 grudnia 2010 r., opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego z dnia 7 lutego 2011 r. (nr 19 poz. 440).

Oprac. Paweł Skrzypalik

Za cenne uwagi dziękuję p. Norbertowi Kulpie (Stowarzyszenie Polonia-Italia).
Swoją wiedzą oraz zgromadzonymi materiałami zechcieli podzielić się p. Maria Lamberti oraz p. red. Walter De Berardinis.

PORÓWNAJ:

  1. Bączyk A., Bilski A., Na stoku Cytadeli poznańskiej. Przewodnik po cmentarzach, Poznań 2005.
  2. Olszewski W., Cmentarze na stokach poznańskiej Cytadeli, Poznań 2008.
  3. Olszewski W., Jastrząb Ł., Lista strat Powstania Wielkopolskiego od 27 grudnia 1918 roku do 8 marca 1920 roku, wyd. II zmienione i uzupełnione, Koszalin 2009.
  4. Tobie, Polsko, na śmierć i na życie! Mogiły powstańców wielkopolskich poległych i zmarłych w latach 1919-1930, pod red. A. Pleskaczyńskiego, Poznań – Warszawa 2018.
  5. Ziółkowska A., Konrad Kolszewski, działacz społeczno-polityczny, miłośnik sztuki, przyjaciel artystów, Żabikowo 2017.
Stan grobu w 2005 r. na zdjęciu A. Adamskiej; za: J. Bączyk, A. Bilski, "Na stoku Cytadeli poznańskiej...", s. 83.
Stan grobu w czerwcu 2020 r. Zdjęcia za: polital.home.amu.edu.pl.
Grób Novizza Cittadiniego; stan z 2008 r. Zdjęcie pochodzi z książki prof. W. Olszewskiego, "Cmentarze na stokach poznańskiej Cytadeli", Poznań 2008, s. 149.
Grób Cittadiniego po rekonstrukcji w latach 2008-2011 r.; zdjęcie za: www.poznan.uw.gov.pl.
Tablica upamiętniająca Novizzo Cittadiniego, odsłonięta podczas uroczystości z okazji 101. rocznicy Zwycięstwa 1915-1918, w Giulianova, w dniu 2 listopada 2019 r. Za: fb/Stowarzyszenie Polonia-Italia.
Posiedzenie inauguracyjne Towarzystwa Polonia-Italia. Widok ogólny na salę i uczestników posiedzenia, którzy w miejsce zlikwidowanego Towarzystwa Polsko-Włoskiego "Dante Alighieri" powołali Towarzystwo Polonia-Italia. Przemawia prezes Towarzystwa, Konrad Kolszewski. W pierwszym rzędzie od prawej widoczni m.in.: kurator Michał Pollak, gen. Edmund Knoll-Kownacki, wicewojewoda Poznański Stanisław Kaucki, starosta krajowy poznański Ludwik Begale, zastępca kuratora Stanisław Durek, gen. Tadeusz Malinowski oraz dyrektor Okręgu Poczt i Telegrafów w Poznaniu Alfred Wallner; 1935 r. Źródło: NAC, sygnatura: 1-P-1318.
Wycieczka do Rzymu członków Towarzystwa Polonia-Italia. Prezes Towarzystwa Polonia-Italia, Włodzimierz Czetwertyński i prezes oddziału poznańskiego Towarzystwa składają wieniec na Grobie Nieznanego Żołnierza w Rzymie; przed 1939 r. Źródło: NAC, sygnatura: 1-P-1320.
error: Nie kopiuj, udostępnij! Dzięki!
Skip to content