Miłostowo: Kwatera Ofiar Bombardowań 1944

pole pogrzebowe nr 6 (wejście od ul. Gnieźnieńskiej)
Amerykańskie naloty bombowe na Poznań

Kwatera Ofiar Bombardowań 1944 na Miłostowie; stan z 2022 roku.

Kwatera z grobami cywilnych ofiar alianckich nalotów na Poznań w 1944 roku. Z przyczyn formalnoprawnych mogiły te nie mogą zostać uznane za groby wojenne, a tym samym nie mogą zostać objęte opieką Państwa Polskiego – wiążące przepisy umożliwiają nadanie statusu chronionego prawem grobu wojennego jedynie mogiłom ofiar represji okupantów: niemieckiego i sowieckiego.

Wiosną 1944 r. Poznań dwukrotnie stał się celem nalotów 8. Armii Powietrznej Stanów Zjednoczonych. Miasto było ważnym węzłem komunikacyjnym, usprawniającym przerzut wojska na front wschodni. Oprócz magazynów funkcjonowały tu również fabryki, istotne dla przemysłu zbrojeniowego Rzeszy. Efektem bombardowań z 9 kwietnia i 29 maja był paraliż głównych niemieckich zakładów zbrojeniowych oraz poważne zniszczenia miejskiej infrastruktury i budynków publicznych. W nalotach zginęli zarówno polscy, jak i niemieccy cywile oraz żołnierze.
Uroczystości pogrzebowe z udziałem niemieckich oficjeli na ówczesnym Hauptfriedhof (Cmentarz Główny lub Centralny, obecnie Miłostowo, otwarte dla pochówków w połowie października 1943 r.) opisywał „Ostdeutscher Beobachter” – oficjalny dziennik Kraju Warty. 13 kwietnia 1944 roku egzekwie nad trumnami polskich ofiar odprawił biskup Walenty Dymek, tymczasowo zwolniony z internowania. Pogrzeb był pierwszą i jedyną okazją na legalne, publiczne wystąpienie w języku polskim, skierowane do zgromadzonych na Miłostowie Polaków.

W latach 60. XX w. (?) na terenie kwatery stanął Pomnik Ofiar Wojny, ufundowany przez społeczeństwo Nowego Miasta w Poznaniu. Inskrypcja na metalowej tablicy, umieszczonej obok krzyża Orderu Virtuti Militari, informowała: „Tu spoczywają prochy poległych w walkach o Poznań 1939-1945”, jednoznacznie sugerując istnienie w tym miejscu zbiorowej mogiły*. W rzeczywistości – jak wynika z ksiąg cmentarnych – przed posadowieniem pomnika dokonano przeniesienia 4 grobów; istnienia zbiorowej mogiły na obszarze kwatery dotąd nie potwierdzono. Monument zniszczono na początku lat dwutysięcznych. W roku 2021 złożyłem petycję do zarządcy cmentarza, skutkującą oczyszczeniem pozostałości pomnika (por. niżej). Kwaterę przeznaczono do rewaloryzacji – projekt finansuje Oddział IPN w Poznaniu; w roku 2023 podjęto próbę kontaktu z rodzinami ofiar.

W Kwaterze Ofiar Bombardowań 1944 znajdują się również groby wojenne ofiar niemieckiego nalotu na Poznań we wrześniu 1939 r.:

Grób wojenny z okresu walk o wyzwolenie Poznania spod okupacji niemieckiej (1945 r.):

_____________

Opisane nazwiskami trumny rzeczywiście złożono w rzędach, we wspólnej jamie grobowej, niemniej w części nadziemnej pochówki na obszarze kwatery zachowały do dziś indywidualny charakter.

Oprac. Paweł Skrzypalik

Za pomoc w opracowaniu historii kwatery oraz w gromadzeniu archiwaliów serdecznie dziękuję p. dyrektorowi Mateuszowi Dziobie (Usługi Komunalne Miasta Poznania) oraz p. Rafałowi Ratajczakowi (Wydział Kultury Urzędu Miasta Poznania). Panu dr. Michałowi Krzyżaniakowi dziękuję za udostępnienie artykułu przygotowywanego do druku.

PORÓWNAJ:

KONTAKT Z ADMINISTRATOREM CMENTARZA

NECROPOLIS: WYSZUKIWARKA CMENTARNA

KWATERA OFIAR NIEMIECKICH BOMBARDOWAŃ POZNANIA W 1939 R.

"Ostdeutscher Beobachter", 14.04.1944, nr 103, s. 4 - podaje informacje o alianckich nalotach na Poznań. Uroczysty pogrzeb niemieckich mieszkańców miasta odbył się w kwaterze honorowej cmentarza ewangelickiego przy ul. Grunwaldzkiej (Tannenbergstrasse). Polaków pochowano na otwartym kilka miesięcy wcześniej Cmentarzu Centralnym (Zentralfriedhof, Hauptfriedhof, ob. Miłostowo).
Doniesienia o amerykańskim bombardowaniu Poznania z końca maja 1944 r. i pogrzebach ofiar... "Ostdeutscher Beobachter", 02.06.1944, nr 150, s. 4
UROCZYSTOŚCI POGRZEBOWE, 13 KWIETNIA 1944 ROKU
POMNIK W KWATERZE OFIAR BOMBARDOWAŃ 1944
Zdjęcia pomnika z karty ewidencyjnej w zb. Wydziału Kultury UMP (fot. T. Fitzner).
Pomnik Ofiar Wojny w Kwaterze Ofiar Bombardowań 1944; stan z przełomu XX i XXI wieku. Źródło: E. Goliński, "Pomniki Poznania", Poznań 2001.
Zniszczony pomnik w Kwaterze Ofiar Bombardowań 1944; stan z roku 2021 (przed oczyszczeniem).

Petycja do Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Miasta Poznania

error: Nie kopiuj, udostępnij! Masz pytania? Napisz do mnie: skrzypalik@e-lapidarium.pl
Scroll to Top
Skip to content