Wysiłki wąskiego grona społeczników, od lat zabiegających o upamiętnienie dawnych mieszkańców Poznania, przynoszą ostatnio pozytywne rezultaty. Wszelako pod względem skali i trwałości w miejskim krajobrazie są one dalekie od pożądanych. Dzieje się tak z wielu powodów; pośród najważniejszych wymienię wspólne dla wielu miejsc w Polsce:

• obojętność i zaniedbania zarządzających dziedzictwem materialnym (np. jednostek organizacyjnych urzędu miasta czy samorządu terytorialnego), skutkujące postępującą dewastacją zabytkowej substancji;
• akty motywowanego ideologicznie lub zupełnie bezideowego wandalizmu;
• deprymujący dysonans poznawczy (np. mierne zaangażowanie parafii: rzymskokatolickich, ewangelickich, prawosławnych, czy gmin wyznaniowych żydowskich – w porządkowanie cmentarzy i miejsc pamięci oraz ogólnie pojętego materialnego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnych wytrwałych zabiegach o odzyskanie mienia i wolnorynkowy nim obrót).

W tych okolicznościach trudno przekonać społeczeństwo, że warto pielęgnować „trudną pamięć”. Niestety, bez aktywnego udziału mieszkańców w tym wieloaspektowym procesie, chwilowe tryumfy nad wszechogarniającą indolencją są bez znaczenia…
Musimy przyznać otwarcie – nie zdołamy zachować wszystkiego, co wokół siebie uznajemy za wartościowe. Jednak możemy i powinniśmy podjąć próbę ocalenia śladów pozostawionych przez dawnych mieszkańców miasta. I taka jest – ujęta najogólniej – idea*, która przyświeca społecznym działaniom Cyfrowego Lapidarium Poznania.

Próba ratowania dawnych cmentarzy, to lekcja aktywnego uczestnictwa w tworzeniu nowoczesnego społeczeństwa obywatelskiego.
Pielęgnowanie pamięci o zmarłych jest lekcją wrażliwości i fundamentem tożsamości. Motywacją do działania niech będzie o nich snuta tu opowieść…

_________

*Więcej na ten temat: P. Skrzypalik, Funeralna historia nowoczesnego Poznania, [w:] „Zapomniane dziedzictwo. Dawne cmentarze Poznania i Wielkopolski”, praca zbiorowa pod redakcją prof. Jerzego Kołackiego, Poznań 2022, s. 49-64.