Stok Cytadeli: niemiecki cmentarz garnizonowy z okresu II wojny światowej
Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge | grobownictwo wojenne
Fundacja Pamięć | Pracownia Badań Historycznych i Archeologicznych Pomost
Kwatera Wehrmachtu, urządzona podczas niemieckiej okupacji Poznania z lat 1939-1945, wydzielona w południowo-zachodniej części cmentarnego stoku, w sąsiedztwie Cmentarza Lotników. Większość pochowanych w niej żołnierzy – jak wynika z zachowanej dokumentacji, dokonano tu ponad 500 pochówków – zmarła z ran w poznańskich lazaretach.
Zniszczone podczas walk o Festung Posen nagrobki splantowano po zakończeniu II wojny światowej. W latach 90. XX w. częściowe ekshumacje wykonała polsko-niemiecka Fundacja „Pamięć” z Warszawy; szczątki ponad 370 żołnierzy przeniesiono wówczas do wojennej Kwatery Żołnierzy Niemieckich na Miłostowie.
W tej części cmentarnego stoku do początku XXI w. przetrwały dwa nagrobki; do czasu wznowienia prac ekshumacyjnych w czerwcu 2025 r., realizowanych przez Pracownię Badań Historycznych i Archeologicznych Pomost, zachowała się jedynie stela Joannesa Georgusa Potrzeby (1925-1944).
Oprac. Paweł Skrzypalik
PORÓWNAJ:
Miłostowo: wojenna Kwatera Żołnierzy Niemieckich
- Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V.
- Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o grobach ofiar wojen przemocy totalitarnej, podpisana w Warszawie dnia 8 grudnia 2003 r. M.P. 2005 nr 55 poz. 749. Dostęp: isap.sejm.gov.pl.
- Niemieckie cmentarze wojenne w Polsce; dzieje.pl z dnia 01.11.2011 r.
- Prezes Fundacji Pamięć: stosunek do cmentarzy niemieckich jest wyrazem chrześcijaństwa; dzieje.pl z dnia 02.01.2018 r.
- Z. Szymankiewicz, Kwatera żołnierzy niemieckich na Miłostowie w Poznaniu, [w:] „Kronika Wielkopolski”, 1995, nr 1 (72), s. 47-52.
- G. Okoński, Na Cytadeli w Poznaniu trwają prace ekshumacyjne. Archeolodzy odsłaniają kolejne pochówki. Szczątki trafią do wspólnej kwatery; gloswielkopolski.pl z dnia 06.06.2025 r.
- „Trafiali do trumien w piżamach”. Szczątki kilkunastu niemieckich żołnierzy w Parku Cytadela; TVN24/Aleksander Przybylski z dnia 08.06.2025 r.
- „Kronika Miasta Poznania”, 2011, nr 4, Cytadela.
- Bączyk J., Bilski A., Na stoku Cytadeli Poznańskiej. Przewodnik po cmentarzach, Poznań 2005.
- Biegała B., Józefiak S., Groby i cmentarze wojenne. Przepisy, ewidencja, finansowanie, Poznań 2024.
- Biesiadka J., Gawlak A., Kucharski Sz., Wojciechowski M., Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku, Poznań 2006.
- Krzyżaniak M., Obraz bitwy o Poznań (1945) w świetle dokumentów i materiałów niemieckich, (rozprawa doktorska), Poznań 2014. Dostęp: repozytorium.amu.edu.pl.
- Ochrona grobów i cmentarzy wojennych w Polsce. Wybór dokumentów (stan prawny na dzień 31 grudnia 2016 roku), wprowadzenie i opracowanie J. Mikołajczyk, Kraków 2017.
- Olszewski W., Cmentarze na stokach poznańskiej Cytadeli, Poznań 2008.
- Topolska A., Pamięć i wizualność. Reprezentacje drugiej wojny światowej w Poznaniu w XX i XXI wieku (praca doktorska), Poznań 2018. Dostęp: repozytorium.amu.edu.pl.
