Cmentarz założony pod koniec pierwszej dekady XX w. przez łazarsko-górczyńską parafię ewangelicko-unijną, funkcjonującą przy kościele Chrystusa (niem. Christuskirchhof, ob. kościół rzymskokatolicki pw. św. Anny). Spoczął na nim duszpasterz i organizator tej protestanckiej wspólnoty, uznany kaznodzieja i misjonarz, pastor Markus Herzka (zm. 1920 r.).
Nekropolię otwarto po kilkuletnich negocjacjach parafii z wojskiem. Powstała w strefie fortecznej, przy Szosie Okrężnej, opodal torów kolei marchijskiej, gdzie obowiązywały rygorystyczne przepisy budowlane. Według Władysława Marcińca kwatery cmentarne uchodziły powszechnie za jedne z najładniej rozplanowanych i urządzonych w Poznaniu. Na obszarze cmentarza rosły ówczesne „osobliwości dendrologiczne”, m.in. rzadkie odmiany jarzębu, brzozy, jodły, oliwnika, żywotnika czy świdośliwy.

W okresie międzywojennym ewangelicko-unijna parafia Chrystusa zezwalała na pochówek na swoim cmentarzu polskich socjalistów i komunistów oraz „odszczepieńców od wiary katolickiej” i „członków bezbożniczej komuny” – ateistów z poznańskiego koła Polskiego Związku Myśli Wolnej. W tym samym czasie przy południowo-wschodnim krańcu nekropolii (pomiędzy dzisiejszymi ul. Ostrobramską a ul. Zgoda) planowano założenie cmentarza rzymskokatolickiego dla wiernych nowo utworzonej parafii pw. Świętego Krzyża na Górczynie. Zamiarów tych nie zrealizowano. 

W styczniu 1945 r. pułki piechoty Armii Czerwonej otoczyły i po zaciętej walce wybiły okrążonych na cmentarzu żołnierzy niemieckich. 

Po II wojnie światowej na obszarze nekropolii dokonano częściowych ekshumacji – na Miłostowo (do kwatery ewangelickiej) przeniesiono wybrane groby, m.in. posła na Sejm RP Antoniego Ciszaka (1881-1935) oraz zasłużonego działacza ruchu robotniczego, Franciszka Stróżyńskiego (1890-1936). W dawnym, wyremontowanym ogrodnictwie cmentarnym urządzono szkółkę i siedzibę Oddziału Zieleni i Ogrodów Miejskich (a dokładnie tzw. Oddział Dekoracyjny).

We wrześniu 1945 r. działacze klubu sportowego Admira próbowali przejąć pocmentarny grunt i założyć tam boisko, jednak władze miasta wyraziły zdecydowany sprzeciw, planując urządzenie w tym miejscu parku miejskiego (temat powrócił w 1947 r., w obliczu obojętności władz na deklarowane na łamach prasy potrzeby mieszkańców). Teren zaczęto konsekwentnie przekształcać, do lat 70. XX w. zachowując pierwotny, symetryczny układ alej oraz wyraźny kwaterowy podział całości. Ogrodowo-parkowy charakter dawnej nekropolii podkreślają do dziś szpalery platanów, lip i klonów wskazujące drogę do pobliskiego osiedla domków jednorodzinnych oraz budynku szkoły. Dom zarządcy cmentarza został oddany na potrzeby ogrodnictwa.

W 2008 r. park Górczyński przeszedł na własność poznańskiej parafii ewangelicko-augsburskiej. Ta jednak, nie posiadając środków na uporządkowanie i nową aranżację parku, użyczyła go Miastu Poznań. W latach 2016-2017 przeprowadzono rewaloryzację terenu, którą sfinansowano z Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego oraz z pieniędzy Rady Osiedla Górczyn; zarządzający parkiem Zarząd Zieleni Miejskiej w Poznaniu zlecił wykonanie nowych ścieżek, odmłodzenie krzewów oraz wymianę infrastruktury rekreacyjnej. Wyeksponowano też pocmentarny starodrzew. W roku 2022 na terenie parku stanęła duża tablica Systemu Informacji Miejskiej, przygotowana przez Cyfrowe Lapidarium Poznania oraz Wydział Kultury Urzędu Miasta Poznania, przypominająca o historii górczyńskiej nekropolii. 

Oprac. Paweł Skrzypalik

PORÓWNAJ:

RZYMSKOKATOLICKI CMENTARZ GÓRCZYŃSKI przy ul. Ściegiennego

• M. Warkoczewska, Między wsią a dzielnicą Poznania. Górczyn i jego mieszkańcy w XIX i w pierwszej połowie XX wieku, [w:] „Kronika Miasta Poznania”, 2002, nr 1, Górczyn, s. 94-129.
• O. Kiec, Ewangelicka parafia Chrystusa na łazarzu 1902-1945, [w:] „Kronika Miasta Poznania”, 1998, nr 3, Św. Łazarz, s. 87-107.
• M. Kędelski, Ludność Łazarza i Górczyna w XIX i na początku XX wieku, [w:] „Kronika Miasta Poznania”, 1998, nr 3, Św. Łazarz, s. 9-27.
• A. Rydzewska, M. Krzyżaniak, P. Urbański, Niegdyś sacrum, dziś profanum – dawne cmentarze ewangelickie Poznania i okolic, [w:] Niematerialne wartości krajobrazów kulturowych. „Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego”, nr 15, Komisja Krajobrazu Kulturowego PTG, Sosnowiec 2011, s. 64-72. Dostęp: yadda.icm.edu.pl.
• J. Kurek, Trzy oblicza starego Łazarza. Dostęp: trzyoblicza.klubkrag.pl.
• parafia rzymskokatolicka pw. św. Anny w Poznaniu.
• Fest Fyrtel – Łazarz.
• lazarz.pl.
• Park Górczyński zrewitalizowany; www.poznan.pl z dnia 14.07.2017 r.
• Dobiegła końca rewitalizacja parku Górczyńskiego; zzmpoznan.pl z dnia 13.07.2017 r.
• AK, Park Górczyński jak nowy! Zakończyła się rewitalizacja; codziennypoznan.pl z dnia 21.07.2017 r.
• Parafia rzymskokatolicka pw. św. Anny – historia.